Tamar

De pijn van verlaten worden

Genesis 38: 6-30 – Herziene Statenvertaling

En Juda nam een vrouw voor Er, zijn eerstgeborene; haar naam was Tamar. Maar Er, de eerstgeborene van Juda, was slecht in de ogen van de HEERE; daarom doodde de HEERE hem. Toen zei Juda tegen Onan: Kom bij de vrouw van je broer, vervul je zwagerplicht tegenover haar en verwek nageslacht voor je broer. Onan wist echter dat dit nageslacht niet voor hem zou zijn; daarom gebeurde het, telkens wanneer hij bij de vrouw van zijn broer kwam, dat hij zijn zaad op de grond verspilde om zijn broer geen nageslacht te geven. Wat hij deed, was echter slecht in de ogen van de HEERE; daarom doodde Hij ook hem. Toen zei Juda tegen Tamar, zijn schoondochter: Ga maar zolang als weduwe in het huis van je vader wonen, totdat mijn zoon Sela groot is. Hij zei namelijk: Anders zal hij ook sterven, net zoals zijn broers! Zo ging Tamar weg en ging in het huis van haar vader wonen. Toen veel dagen verlopen waren, stierf de dochter van Sua, de vrouw van Juda. Daarna vond Juda troost en ging hij naar zijn schaapscheerders, naar Timna, hij en zijn vriend Hira uit Adullam. En men vertelde Tamar: Zie, uw schoonvader gaat naar Timna om zijn schapen te scheren. Toen trok zij haar weduwkleed uit, bedekte zich met een sluier, omhulde zich en ging zitten bij de ingang van Enaïm, dat op de weg naar Timna ligt. Zij had namelijk gezien dat Sela groot geworden was en zij aan hem niet tot vrouw was gegeven. Toen Juda haar zag, hield hij haar voor een hoer, omdat zij haar gezicht bedekt had. En hij ging naar haar toe langs de weg en zei: Kom toch mee, ik wil bij u komen; hij wist immers niet dat het zijn schoondochter was. En zij zei: Wat zult u mij geven, als u bij mij komt? Hij zei: Ik zal u een geitenbokje van mijn kudde sturen. Zij zei: Goed, als u een onderpand geeft, totdat u het bokje gestuurd hebt. Toen zei hij: Wat is het onderpand dat ik u zal geven? Zij zei: Uw zegelring, uw snoer en uw staf, die u in uw hand hebt. Hij gaf ze haar, kwam bij haar, en zij werd zwanger van hem. Daarna stond zij op, ging weg, legde haar sluier van zich af en trok haar weduwkleed weer aan. Juda stuurde het geitenbokje door bemiddeling Toen vroeg hij aan de mensen van haar woonplaats: Waar is de hoer die bij Enaïm langs de weg zat? Maar zij zeiden: Er is hier geen hoer geweest. Hij keerde daarop terug naar Juda en zei: Ik heb haar niet gevonden, en ook de mensen van die plaats zeiden: Er is hier geen hoer geweest. Toen zei Juda: Laat ze het onderpand zelf maar houden, anders zullen wij veracht worden. Zie, ik heb dit bokje willen sturen, maar u hebt haar niet gevonden. Het gebeurde ongeveer drie maanden later dat men Juda vertelde: Tamar, uw schoondochter, heeft hoererij bedreven en zie, ze is ook zwanger door die hoererij. Toen zei Juda: Breng haar de stad uit en laat haar verbrand worden! Terwijl zij de stad uit gebracht werd, stuurde ze een bode naar haar schoonvader om te zeggen: Van de man van wie deze voorwerpen zijn, ben ik zwanger. Ze zei: Kijk toch eens van wie deze zegelring, deze snoeren en deze staf zijn. En Juda herkende ze en zei: Zij staat in haar recht, meer dan ik, omdat ik haar niet aan mijn zoon Sela gegeven heb. En hij had voortaan geen gemeenschap meer met haar.En het gebeurde tegen de tijd dat zij baren zou, en zie!er bleek een tweeling in haar schoot te zijn. En terwijl zij baarde, gebeurde het dat de ene zijn hand naar buiten stak. De vroedvrouw pakte die, bond een scharlakenrode draad om zijn hand en zei: Deze komt er het eerst uit. Maar het gebeurde, toen hij zijn hand weer naar binnen trok, dat, zie, zijn broer tevoorschijn kwam. Daarop zei ze: Wat een bres heb jij voor jezelf geslagen! En men gaf hem de naam Perez. Perez betekent: bres. Daarna kwam zijn broer tevoorschijn, die de scharlakenrode draad om zijn hand had, en men gaf hém de naam Zerah.

Oriëntatie op context en taal

Deze geschiedenis van Juda en Tamar staat ergens tussen de geschiedenis van Jozef beschreven. Juda was destijds degene die opperde om Jozef te verkopen in plaats van te doden. Juda, de vierde zoon van Jacob en Lea, neemt het besluit om uit de familie te vertrekken en ergens anders te gaan wonen. Er staat geen reden bij. Maar het zou niet verbazend zijn, dat hij het nogal moeilijk vond om zijn vader steeds onder ogen te komen, in de leugen over Jozef.  Hij besluit een eigen bestaan op te bouwen buiten zijn familie. Wat bijzonder is en niet goed in de ogen van God. Hij zoekt zijn nieuwe leven bij een man Hira uit Adullam. Een omgeving waar God niet centraal staat in het leven. 

Hij trouwt met een Kanaänitische vrouw, een dochter van Sua. Bij haar krijgt hij drie zonen: Er, Onan en Sela. Het leven gaat door, de zonen worden ouder en Juda vindt Tamar als vrouw voor Er. Het leven zonder God gaat in dat huwelijk ook verder. Waarop God besluit Er zonder kinderen te laten sterven. Volgens gebruik gaat Tamar als vrouw ’over’ naar de broer Onan. Vanaf dat moment gaat het hard bergafwaarts met Tamar.

Lea was de oma van Tamar, maar uiteindelijk wordt Lea de schoonmoeder van Tamar.

Via Juda, de zoon waar Lea zo blij mee was, via Peres die uit Juda en Tamar voortkwam, gaat de familiestamboom rechtstreeks naar de Here Jezus! Deze geschiedenis is met een enorme vaart is geschreven. In een snelle opeenvolging van allerlei gebeurtenissen wordt met dit verhaal in 30 verzen een heel aantal jaren beschreven. Deze tekst is levendig geschreven door de afwisselend synoniemen. Er is op verschillende plaatsen dialoog, waardoor de tekst dichtbij je komt als lezer.

Woorden en hun associaties

Verspillen

Verspilling is altijd verlies. Het maakt iets moois ook waardeloos. Bij verspilling is ook opzet. 

Weduwe

Dit is een woord met gewicht. Een zwaar woord. Hier is altijd verdriet bij betrokken. Verlies. Je staat er alleen voor. Niets is meer vanzelfsprekend. 

Sluier

Een sluier verhuld iets wat niet gezien mag worden., houdt iets achter. Het heeft ook een soort schuilen in zich en daarmee iets wat bescherming biedt

Onderpand

Een onderpand houdt je altijd in verbinding met iemand. Schuldig of eisend. Het heeft ook direct verband met inlossen van een schuld. Een dwangmiddel.

Veracht

Dat woord komt haast uit je tenen. Dat zit heel diep. Walging komt bij mij op. 

Deze woorden hebben allemaal een donker effect op de tekst. Er is sprake van met opzet verliezen bij verspillen. Waardeloosheid komt in je op. Weduwe en sluier hebben iets zwaars. En haast een dwingende teruggetrokkenheid. Een weduwe stond alleen en was erg afhankelijk van haar omgeving. En een sluier verhuld alles wat niet gezien mag worden. Tegelijk kan dit ook een voordeel opleveren, maar dan wel een schijnbaar voordeel. Schuld en inlossen van die schuld roept ook weer die dwang op bij onderpand. Juda koppelt zich zonder dat hij er weet van heeft aan zijn eigen schoondochter. En daar speelt die sluier een rol. Vandaar dat schijnbaar voordeel. Verachting is zo’n krachtig woord dat je het gevoel krijgt dat de walging die dat met zich meebrengt uit je tenen moet komen. En dan ineens bijna aan het einde een ommezwaai in de stemming. Er wordt recht gedaan en recht erkent. Juda erkent dat Tamar in haar gelijk stond door hem zo te pakken te nemen. 

Zinnen hun focus

Telkens wanneer hij bij de vrouw van zijn broer kwam, dat hij zijn zaad op de grond verspilde om zijn broer geen nageslacht te geven.

Ga maar zolang als weduwe in het huis van je vader wonen, totdat mijn zoon Sela groot is.

Toen trok zij haar weduwkleed uit, bedekte zich met een sluier, omhulde zich en ging zitten bij de ingang van Enaïm.

Daarna stond zij op, ging weg, legde haar sluier van zich af en trok haar weduwkleed weer aan.

Goed, als u een onderpand geeft, totdat u het bokje gestuurd hebt.

Laat ze het onderpand zelf maar houden, anders zullen wij veracht worden.

In de eerste zinnen wordt je gefocust op veel verdriet speelt zich af rondom Tamar. Het verspillen van het zaad: zij ligt daar in dat bed. Daarna het terugsturen naar ’huis’, het is Tamar die terug moet gaan naar haar vader – als weduwe. 

Het valt op dat het onderpand, wat zoveel teweeg gebracht heeft, wel in vier zinnen terug komt. Dat onderpand was een zekerheidsstelling. Tamar wilde garantie. Niet zozeer voor het betalen van dat geitenbokje. Veel meer wilde ze de garantie dat zij Juda op deze manier kon onthullen als waardeloze schoonvader die haar erbij laat zitten. 

Waar je dan naar toegetrokken wordt is dat gesprek tussen Tamar en Juda over dat onderpand. Er wordt behoorlijk onderhandeld. En alles gaat in het uiterst geniep, die sluier is er zolang er met Juda gepraat wordt. Daarna gaat die sluier weer snel af en kan Tamar haar gezicht weer laten zien. Het hoertje verdwenen. Ze is weer weduwe-Tamar. Het leven gaat door zoals het voortkabbelde. Tamar is onderwijl verwachtingsvol op het vervolg.

Luisteren naar de boodschap

Het verhaal van Tamar gaat niet per se over rozen. Net zoals bij Lea is zij ook inzet van een deal. Dit keer door haar schoonvader. Tamar wordt uitgekozen voor Er. De oudste zoon van Juda. Wat duidelijk wordt, is dat er een leven zonder God op het erf is van Juda. Er sterft zonder kinderen na te laten. En Onan de tweede zoon wordt geacht Tamar als vrouw te nemen. Voor nageslacht. Het is me een kille liefdeloze bedoening. Tamar ondergaat alles, ze heeft niet veel keus. Ze moet zelfs ondergaan dat Onan er bewust voor kiest haar niet zwanger te maken. Het staat er in één zin, maar wel eentje die veel intimiteit openbaar maakt. Intimiteit in de kou van lust. 

Wat genoemd is bij de woorden en hun associaties over verspillen: het is een keus maken om het maar weg te doen. Het wordt niet op waarde geacht. De intimiteit is waardeloos en kan weggegooid worden. En dat in de kwetsbaarheid van het bed delen met iemand. Het valt als een zware steen op de maag.  Het gebeurd allemaal in een voor de buitenwereld net huwelijk. Maar God ziet het ook en God straft Onan hiervoor. Ook Onan sterft jong. Daar staat Tamar. Jong, volop in het vruchtbare leven en al twee keer weduwe. Dan wordt ze maar weer teruggestuurd naar haar vader. Juda had er duidelijk geen zin in om goed voor haar te zorgen. Dus dan maar terug naar huis, totdat Sela een man is belooft hij.  

Maar Tamar kan wachten tot ze een ons weegt. Juda kijkt niet meer naar haar om. Een zwart en eenzaam leven. Welk lichtpuntje zou haar op de been hebben gehouden? En waar is God in dit verhaal? Hij is ongetwijfeld dichtbij, maar wordt niet gezien en niet gezocht. Niet door Juda en niet door Tamar.

Dan onderneemt Tamar iets wat je je nauwelijks kunt voorstellen. Of misschien toch wel? Wat doet het met je wanneer je zo goedkoop behandeld wordt? Wanneer je op je kwetsbaarst weggezet wordt als een waardeloze zaak. Daarna ook nog eens teruggestuurd naar het erf van je vader. Rechteloos door het leven. Als dat is wat je overkomt, dan kun je je voorstellen dat je je waardeloos voelt en daar naar gaat gedragen. Wat heeft het tenslotte allemaal voor zin?  In dat duistere licht gaat ze als hoertje ergens langs de kant van de weg op Juda gaat opwachten. 

Juda is inmiddels zelf weduwnaar. En Tamar zal, door de wol geverfd, weten hoe dat werkt met mannen en single zijn. Ze is beter bekend met lust dan met liefde tenslotte.  Ze vermomd zich goed met een sluier en versieringen. Tamar is in carnaval – niet herkenbaar. 

En Juda gaat met haar mee. Zelfs een onderpand, een heel persoonlijk onderpand doet hem niet terug deinzen.  Alweer zo’n koude kille bedoening. Verlaagd Tamar zichzelf hier of was ze als zover verlaagd, dat dit haast een logische gevolg is. Het voelt heel pijnlijk. Wanneer het nodig is om zo aandacht te krijgen, om het recht wat je toekomt op deze manier te verschaffen is haast niet te bevatten. In een wereld zonder God is dit levendig voor te stellen.

En dan is het juist dat onderpand wat redding geeft.

Juda is heel kras in zijn taal wanneer hem verteld wordt dat Tamar zwanger is. Ze moet verbrand worden! Dat uitroepteken zegt dat het er met kracht uitkomt. Ineens heeft hij dan toch een verantwoordelijkheid over Tamar. En nu kan hij haar zo neerzetten alsof ze slecht blijkt. Stiekem krijg je het vermoeden dat het Juda ook goed uitkwam. Zo was Sela vrij om te trouwen met wie hij wilde en hoefde hij zijn belofte niet na te komen.

Maar dan. Dan komt het hoge woord eruit. Het onderpand komt te voorschijn. Het onderpand dat nooit teruggehaald kon worden, omdat het hoertje niet meer te vinden was. Dat is het moment dat Juda breekt en eindelijk erkent dat hij haar slecht behandeld heeft. Juda ziet in dat hij schuldig is aan alles wat er gebeurde rondom zijn schoondochter. Hij trekt het boetekleed aan en geeft ronduit toe dat Tamar in haar recht staat. Vanaf dat moment gaat hij eervol met haar om. Het is zijn kind en hij neemt zijn vaderrol op zich.

In deze geschiedenis wordt God door niemand geëerd of geprezen. God is ver weg. Toch laat God Tamar niet in de steek. Uiteindelijk erkent Juda haar als vrouw. Hij blijft bij haar en een tweeling wordt geboren. Uit deze zwangerschap wordt Perez geboren. De hand van de tweeling. Het bracht niet teweeg wat het leek te zijn. Er moest eerst een bres geslagen worden door de ander. Het lijkt wel ellebogen werk, zoals bij Jacob en Ezau. Deze Perez sloeg een uitweg voor zichzelf. Het was bij zijn geboorte al een krachtig mannetje. En God had grote plannen met hem want dit is de Perez uit Juda die de voorouder is van Boaz, van Obed, van David, van Jezus.

Hoewel God in deze geschiedenis door de mensen ver weg wordt gezet, zet God deze mensen wel dichtbij Hem. Hier vind je de tomeloze Liefde en het grenzeloos geduld dat God heeft met de mensen.  En die God is nog altijd dezelfde. Ook wanneer je misschien weggezet ben door anderen of wanneer je zelf stappen zette die lelijk waren. Weet dan dat er bij God altijd een uitweg is. Elke keer weer. Elke dag opnieuw. Het maakt je klein en tegelijk groots dat God ook naar jou kijkt. Je mag er zijn, helemaal zoals je bent, met alles erop en eraan.

Doordenk vragen

• Welke spiegel wordt er voorgehouden in deze geschiedenis?
• Hoe kan deze bijbelse vrouw vandaag een voorbeeld zijn?
• Welke eigenschap van deze bijbelse vrouw zou jezelf willen ontwikkelen? Wat heb je daarvoor nodig?
• Wat is jouw gebed naar aanleiding van deze overdenking?